FAQ

Dla kogo jest ten artykuł?

Po pierwsze dla wszystkich tych z Państwa, którzy stoją przed wyborem szkolenia odpowiedniego do planowanych lotów. Czy wystarczy Wam kategoria Otwarta, czy jednak ryzyko wskazuje na loty w kategorii Szczególnej. I jakie szkolenia należy odbyć aby móc latać zgodnie z prawem według nowych przepisów?

Po drugie dla tych z Państwa, którzy takie loty już wykonują i chcieliby je wykonywać w zgodzie z obowiązującymi przepisami.

31.12.2020 roku prawo dotyczące wykonywania lotów przeszło gruntowną zmianę. Dotychczasowe przepisy obowiązujące w Polsce od 2013 roku zostały zastąpione rozporządzeniami europejskimi 2019/945 i 2019/947. Oba rozporządzenia oczekują jeszcze na wejście w życie znowelizowanej ustawy Prawo Lotnicze oraz rozporządzeń krajowych na temat stref geograficznych. W związku z pandemią proces legislacyjny przebiega wolniej niż pierwotnie zakładano. Do czasu wejścia w życie krajowych aktów prawnych prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego wydał wytyczne, które wprowadzają do zastosowania narodowe scenariusze standardowe oraz opisują strefy geograficzne.

Linki do aktualnych wersji rozporządzeń:

945 – https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:02019R0945-20200809&from=PL

947 – https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:02019R0947-20200606&from=PL

Oba powyższe stanowią teks ujednolicony, obejmujący zmiany wprowadzone dodatkowymi rozporządzeniami 2020/639 i 2020/746.

Jedną z pierwszych zmian, do których należy się przyzwyczaić jest zmiana nomenklatury – dotychczas osoba kierująca dronem nazywana była „operatorem”. Obecnie operatorem jest podmiot (firma) zatrudniająca „pilotów”. Odpowiedzialność leży oczywiście nadal po stronie pilota, jednak realizuje on lot w oparciu o wytyczne i instrukcje Operatora. Takie podejście nakłada pewne obwiązki także na firmę, między innymi prowadzenie Instrukcji operacyjnej, wdrażanie procedur bezpieczeństwa, trzymanie pieczy nad flotą. Oczywiście w przypadku jednoosobowych działalności gospodarczych funkcję zarówno Operatora jak i Pilota pełni ta sama osoba, jednak w firmach większych, gdzie dronów jest kilka/kilkanaście należy wprowadzić odpowiednie procedury.

Kolejna zmianą jest podział operacji lotniczych. Do końca zeszłego roku loty BSP dzieliły się na:

  • loty rekreacyjne lub sportowe – niewymagające posiadania uprawnień
  • loty inne niż rekreacyjne i sportowe (VLOS i BVLOS) – wymagające odbycia szkolenia i uzyskania uprawnień

Unia Europejska wychodzi z nieco innego założenia. Według nowych przepisów poziom kompetencji pilota powinien być odpowiedni do ryzyka jakie dana operacja za sobą niesie. Ryzyko to wiąże się głównie z dwoma parametrami: masą statku powietrznego i jego prędkością (energia kinetyczna) oraz z odległością od ludzi. Potencjalne ryzyko nie jest związane ściśle z celem lotu. Wprowadzony został zatem podział operacji BSP na następujące kategorie:

  • Kategoria otwarta (OPEN): obejmuje operacje VLOS niewymagające uzyskania zgody, zezwolenia. Drony o masie poniżej 25kg i loty do maksymalnej wysokości 120m nad terenem (lub ponad przeszkodą wyższą̨ niż 120m), w których ryzyko dla osób trzecich jest bardzo niskie. Kategoria ta zawiera dodatkowe 3 podkategorie lotów:
    • A1– dronami o maksymalnej masie 900g posiadającymi nadaną klasę lub do 500g dla dronów obecnie dostępnych na rynku – bez klasy,
    • A2 – loty w odległości minimum 50m od ludzi dla dronów do 2kg bez klasy lub do 30m (lub 5m jeśli posiadają tryb niskiej prędkości ograniczający prędkość do 3m/s) dla dronów o masie do 4kg z nadaną klasą (takie nie są jeszcze dostępne na rynku,
    • A3 – minimalna odległość od ludzi to 150m.
  • Kategoria szczególna (SPECIFIC): obejmuje operacje VLOS/BVLOS wymagające uzyskania zezwolenia od właściwego organu z racji większego ryzyka dla osób trzecich (operacje, które przekraczają̨ ograniczenia kategorii otwartej). Szkolenia w tej kategorii prowadzone są u ośrodkach szkoleniowych.
  • Kategoria certyfikowana (CERTIFIED): obejmuje operacje VLOS/BVLOS, które wymagają̨ certyfikacji bezzałogowego systemu powietrznego na podstawie rozporządzenia delegowanego (UE) 2019/945 i certyfikacji operatora oraz personelu. Operacje wysokiego ryzyka dla osób postronnych, np. przewoź materiałów niebezpiecznych lub ludzi.

Jak zatem widać, obecnie każda osoba latająca dronem (o ile jego masa przekracza 250g, nie jest on zabawką lub nie posiada urządzenia do gromadzenia danych osobowych – np. kamery) musi posiadać odpowiednie kompetencje. Niezależnie od celu takiego lotu.

Dla kogo kategoria otwarta, dla kogo szczególna?

Kategoria otwarta przeznaczona jest dla pilotów realizujących operacje o najniższym stopniu ryzyka. W jej ramach można wykonywać operacje maksymalnie do 120m nad poziom ziemi (lub do 15m powyżej przeszkody w promieniu 50m od drona), dronem z nadaną klasą. Problem z klasą drona (klasy określane są wg rozporządzenia 2019/945) jest taki, że żaden oferowany obecnie na rynku bezzałogowiec takiej klasy nadanej nie ma. Ustanowiony został okres przejściowy, w którym loty dronami „starszymi”, bez klas, można wykonywać operacje wg poniższej tabeli:

Rys. 1 – przepisy przejściowe określone przez rozporządzenie wykonawcze komisji (UE) 2019/947 – źródło Urząd Lotnictwa Cywilnego

Kompetencje w kategorii Otwartej w podkategoriach A1 (drony do 500g bez klasy) oraz A3 (drony do 25kg przy zachowaniu odległości 150m od ludzi) nabywa się przez odbycie kursu online i zaliczenie egzaminu teoretycznego na stronie drony.ulc.gov.pl. Za darmo.

Podkategoria A2 wymaga jeszcze zaliczenie dodatkowego egzaminu w ośrodku szkoleniowym. Ich lista dostępna jest na stronie ULC. Koszty egzaminu nie przekraczają 100 pln.

Czy kategoria Otwarta wystarczy?

Nad odpowiedzią należy się zastanowić. Jeśli Państwa loty będą realizowane z dala od ludzi, może się okazać, że będzie to kategoria wystarczająca. Pamiętać należy jednak, że będą Państwo ograniczeni w realizacji zadań. Odległość do ludzi liczona jest również do osób znajdujących się w pojazdach, nie tylko poruszających się swobodnie.

Co w sytuacji, w której chcemy realizować loty nad ludźmi lub poza zasięgiem wzroku?

Takich lotów w kategorii otwartej realizować się nie uda. Wymagane będą zatem kompetencje określone dla kategorii szczególnej. W tej kategorii ULC przygotował tak zwane scenariusze standardowe, w ramach których możemy realizować zadania do wysokości 120m, nad ludźmi, w terenach zurbanizowanych. Także dronami obecnie dostępnymi w sprzedaży o masie do 4 lub do 25kg – zależnie od wybranego scenariusza.

Z racji dużo szerszych niż w kategorii otwartej kompetencji, wymagane są szkolenia dla pilotów. Odpowiadają one dawnym uprawnieniom VLOS/BVLOS (loty w zasięgu lub poza zasięgiem wzroku). Istotną zmianą w stosunku do przepisów obowiązujących do 31.12.2020r jest możliwość wykonywania lotów poza zasięgiem wzroku bez dodatkowej zgody Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego. W terenie niezurbanizowanym posiadacz kompetencji kategorii szczególnej w lotach poza zasięgiem wzroku (scenariusz NSTS-05 lub wyższy) może wykonywać loty do 2km składając do ULC jedynie oświadczenie, a nie występując jak dotychczas o zgodę. 

Szkolenia do kategorii szczególnej odbywają się w kilku ośrodkach na terenie kraju, ich liczba rośnie. Przy wyborze odpowiedniego miejsca warto kierować się nie tylko ceną, ale również, a może przede wszystkim jakością i doświadczeniem. Zachęcamy do skorzystania z naszej oferty szkoleń, które prowadzimy w dowolny miejscu kraju i zapoznania się z naszymi referencjami.

Ośrodek szkoleniowy w trakcie kursu powinien przygotować Państwa nie tylko do zaliczenia egzaminu dla pilota, ale również do spełnienia wszelkich wymogów formalnych do rozpoczęcia pracy. A zatem przygotowania dokumentacji operacyjnej w tym instrukcji operacyjnej i oświadczeń o zgodności operacji z danym scenariuszem standardowym.

Co w lotami powyżej 120m, dalej niż 2km od punktu startu lub BSP powyżej 25kg?

W takiej sytuacji dalej mieścimy się w ramach kategorii Szczególnej. Jednak lot w takich warunkach wymagać będzie nie tylko posiadania kompetencji, ale również uzyskania zgody. Wykraczając poza ramy scenariusza standardowego musimy się liczyć ze wzrostem ryzyka wykonywanej operacji. Zatem taki lot poprzedzony musi być uzyskaniem zgody Prezesa ULC. Zgoda taka wydawana jest na podstawie wniosku, załącznikiem, do którego jest między innymi analiza ryzyka. Analiza ryzyka wymaga od operatora umiejętności sporządzania dokumentacji wg metodologii SORA (specyfic operations risk assessment) – czyli dość obszernego dokumentu opisującego nasze operacje i środki łagodzące zwiększone ryzyko. W skrócie chcąc zwiększyć ryzyko wykonywanej operacji poprzez wykroczenie poza ramy scenariusza standardowego – musimy podnieść poziom bezpieczeństwa tak aby ryzyko pozostało na poziomie akceptowalnym. Wnioskować możemy o zgodę nie tylko na jeden lot, ale na szereg operacji, które na przykład odpowiadają charakterowi Państwa działań (inspekcji linii energetycznych, większe obszary nalotu itp.). Jako ośrodek szkoleniowy oferujemy również szkolenia z analizy ryzyka i wsparcie w prowadzeniu dokumentacji operacyjnej.

Co należy zrobić posiadając dotychczasowe uprawnienia do wykonywania lotów w zasięgu lub poza zasięgiem wzroku?

Jeśli Państwa uprawnienia są nadal ważne, można kontynuować działalność po spełnieniu kilku wymagań. Poniżej opis poszczególnych kroków:

  1. Rejestracja operatora – należy zarejestrować działalność operatora na stronie ULC. Proces rejestracji trwa kilka minut. W jego efekcie uzyskujemy niepowtarzalny numer operatora – ciąg liter i znaków, będący od tej pory Państwa identyfikatorem. Numer operatora należy umieścić na BSP. Może to być naklejka, napis lub inna metoda pozwalająca na trwałe oznaczenie BSP i jego operatora. Pamiętać należy, że operator to organizacja, właściciel – a nie pilot. Zatem w organizacjach posiadających większą liczbę dronów ten sam numer umieszczamy na każdym urządzeniu. Rejestrować można zarówno osoby fizyczne (w tym jednoosobowe działalności gospodarcze) jak i osoby prawne (np. spółki)
  2. Złożenie oświadczeń o lotach w ramach scenariuszy standardowych. Takie oświadczenie składa zarejestrowany operator (nie pilot). Scenariusz oprócz charakteru operacji opisuje kompetencje pilotów wykonujących dane operacje. Pamiętać należy zatem aby złożyć oświadczenie o operacji zgodnej z kompetencjami zatrudnionych pilotów. Poniżej znajduje się wykaz scenariuszy narodowych, opublikowanych jako wytyczne Prezesa ULC:
    1. NSTS-01 – loty w zasięgu wzroku, BSP do 4kg
    2. NSTS-02 – loty w zasięgu wzroku, wielowirnikowce od 4 do 25kg
    3. NSTS-03 – loty w zasięgu wzroku, samoloty i VTOL od 4 do 25kg
    4. NSTS-04 – loty w zasięgu wzroku, helikoptery od 4 do 25kg
    5. NSTS-05 – loty poza zasięgiem wzroku, BSP do 4kg
    6. NSTS-06 – loty poza zasięgiem wzroku, wielowirnikowce od 4 do 25 kg
    7. NSTS-07 – loty poza zasięgiem wzroku, samoloty i VTOL od 4 do 25kg
    8. NSTS-08 – loty poza zasięgiem wzroku, helikoptery od 4 do 25 kg
    9. NSTS-09 – scenariusz przewidziany dla podmiotów posiadających zgodę prezesa ULC na loty poza zasięgiem wzroku wg przepisów obowiązujących do 31.12.2020.

Oświadczenie składają Państwo osobno dla każdego ze scenariuszy. Wzór oświadczenia dostępny jest na stronie ULC.

Oświadczenie składamy osobiście w oryginale, pocztą, mailowo podpisane podpisem kwalifikowanym lub przez ePUAP.

Uwaga: przed złożeniem oświadczeń, należy zapoznać się z treścią i ograniczeniami zawartymi w charakterystyce odpowiedniego scenariusza. Istotnym jest, że w przypadku scenariusza NSTS-01 operator zobowiązany jest do ustanowienia procedur i ograniczeń dostosowanych do planowanych operacji, a w przypadku pozostałych scenariuszy do posiadania instrukcji operacyjnej zgodnej z dodatkiem 5 do rozporządzenia (UE) 2091/947.

  1. Po potwierdzeniu przez ULC otrzymania i kompletności oświadczeń można rozpocząć prowadzenie operacji.

Jak długo pozostają ważne uprawnienia wydane przed 31.12.2020r?

Uprawnienia VLOS/BVLOS wydane przed 31.12.2020 r. pozostają ważne do 1 stycznia 2022 roku lub do daty umieszczonej w świadectwie – co nastąpi szybciej. Konwersja następuje na wniosek posiadacza uprawnień i dokonuje się jej poprzez pobranie z systemu drony.ulc.gov.pl ze swojego profilu wniosku o konwersję. Wniosek taki złożyć należy przed wygaśnięciem uprawnień lub przed 1.01.2022 (jeśli uprawnienia są ważne dłużej) za pośrednictwem poczty, osobiście w ULC, mailem podpisane podpisem kwalifikowany lub przez EPUAP. Więcej informacji na temat konwersji uprawnień znajdą Państwo na stronie ULC: https://ulc.gov.pl/pl/drony/konwersja-swiadectw-kwalifikacji

Kończąc artykuł, chcielibyśmy podziękować za lekturę, licząc, że wiadomości zostały przekazane jasno i klarownie. Jeśli byliby Państwo zainteresowani szkoleniami lub pomocą w dokumentacji czy analizie ryzyka dla własnych operacji, zachęcam do kontaktu i skorzystania z usług Akademii UAV.

Kategoria szczególna, loty w zasięgu wzroku

Kategoria Szczególna, loty poza zasięgiem wzroku

Analiza ryzyka

Szkolenia dla firm

Odsyłam Państwa również do nagrania wideo dyrektora Departamentu BSP, pana Pawła Szymańskiego: